In kaart: Kunst in het social brein
Het sociale brein is georganiseerd in vier hiërarchische functionele netwerken. Functionele netwerken beschrijven de communicatiepatronen die tussen verschillende hersengebieden plaatsvinden tijdens een bepaalde handeling of een cognitief proces. Er zijn 36 hersengebieden geïdentificeerd die een kernrol spelen bij complex sociaal gedrag. Deze 36 ‘knooppunten’ (hubs) van het sociale brein zijn verdeeld over de vier netwerkniveaus en vormen een veelheid aan functionele verbindingen, zowel binnen als tussen deze niveaus (Alcala-Lopez et al., 2017).
Kunst en creatieve processen activeren de kerngebieden en netwerkniveaus van het sociale brein op specifieke manieren (Van Leeuwen et al., 2022). De onderstaande atlas van het sociale brain ‘Social Brain Atlas’ (EN) toont de functionele profielen van de vier niveaus van het sociale brein en beschrijft per netwerkniveau de betrokkenheid bij kunstprocessen.
Social Brain Atlas
Hoe de Social Brain Atlas tot stand kwam
De atlas van het sociale brein – Social Brain Atlas – (Van Leeuwen, 2020) is ontwikkeld op basis van gegevens uit een uitgebreide meta-analyse van neurowetenschappelijke literatuur over de hersennetwerken die complex menselijk sociaal gedrag reguleren (Alcalá López et al., 2017). In deze analyse werden 36 kerngebieden van het sociale brein en 4 hiërarchische, functionele sociale hersennetwerken geïdentificeerd.
Vervolgens werd een kwalitatieve ‘reverse inference’-benadering (omgekeerde gevolgtrekking) toegepast op het connectoom van het sociale brein om functionele profielen op te stellen van kunstprocessen die verband houden met de 36 kerngebieden en de netwerkdynamiek van het sociale brein (Van Leeuwen et al., 2022).
1: PERCEPTIE NETWERK
FUNCTIONEEL PROFIEL SAMENVATTING
Het Perceptienetwerk vormt het eerste verwerkingsniveau in de atlas van het sociale brein (Social Brain Atlas). De kerngebieden ervan zijn gespecialiseerd in het analyseren van sensorische object- en ruimtekenmerken, met de nadruk op de visuele modaliteit.
Dit netwerk speelt een belangrijke rol bij de analyse van de perceptuele kenmerken en ruimtelijke kwaliteiten van kunst: lijnen, vormen en kleuren worden gecombineerd tot potentieel betekenisvolle vormen en bewegingen in de ruimte, en geïntegreerd met andere sensorische informatie.
2: ANIMATIE NETWERK
FUNCTIONEEL PROFIEL SAMENVATTING
Het animatienetwerk vormt het tweede verwerkingsniveau in de atlas van het sociale brein (Social Brain Atlas). Het speelt een belangrijke rol bij het toekennen van persoonlijke en emotionele waardes aan onze ervaringen, in de context van het creëren, ophalen en bijwerken van dynamische interne representaties en multimodale herinneringen.
Dit netwerk heeft een mediërende rol in de verbeeldingrijke en affectieve reacties op kunst.
3: INTERACTIE NETWERK
FUNCTIONEEL PROFIEL SAMENVATTING
Het interactienetwerk vormt het derde verwerkingsniveau van de atlas van het sociale brein (Social Brain Atlas). Het omvat kerngebieden van het salience network (het netwerk voor relevantiedetectie), dat interne staten afweegt tegen binnenkomende sensorische informatie om sociaal gedrag te reguleren. Ook speelt het een rol bij spiegelgedrag en empathie.
Het interactienetwerk speelt een sleutelrol bij het interpreteren van binnenkomende sensorische informatie op basis van actuele gedragsdoelen, en meer specifiek bij het toekennen van relevantie (betekenis) aan kunst en creatieve uitingen.
4: constructiE NETWERK
FUNCTIONEEL PROFIEL SAMENVATTING
Het Constructienetwerk is het vierde en hoogste verwerkingsniveau van de atlas van het sociale brein (Social Brain Atlas). Het komt anatomisch overeen met het Default Mode Network en speelt een cruciale rol bij het creëren van interne modellen van onszelf en anderen in relatie tot de wereld om ons heen. Dit netwerk bevat ook het semantisch beoordelingssysteem, dat associatieve kennis over zintuiglijke objecten en concepten, evenals woordenschat, reguleert.
Door multimodale kennissystemen te integreren om persoonlijke en symbolische betekenis toe te kennen aan onze ervaringen, speelt dit netwerk een sleutelrol in de waardering van kunst, evenals in het genereren en kritisch evalueren van creatieve gedachten en artistieke uitingen.